Маңғыстау тарихының ерекшеліктері бүгінгі таңда ғылыми әлемнің
қызығушылығын оятып, дәйекті деректерімен қолдау туғызуда. Аймақтың
құпиясы ашылған әрбір ескерткіші Қазақстанның ғана емес, бүкіл адамзат
тарихында елеулі орын алып отыр. Олар: ежелгі палеолиттік Сарыташ
шығанағы шеберханалары, тас дәуірінің аяғы кезеңді Қосқұдық кешенді елді
мекені, қола дәуірінің қала типтес Тоқсанбай, Айтман ескерткіштері,
Бәйте 1-3, Қызылүйік, Тасастау, Қайнар, Әурентөбе, Соққы, Ақпан ерте
темір дәуірінің ғибадатханалары, Жезді, Қарақауақ және Қызылқала орта
ғасырлық қалашықтары, Шақпақ-ата, Қараман-ата, Сұлтан-епе, Шопан-ата,
Бекет-ата жерасты мешіттері, орта ғасыр және жаңа заман кезеңдерінің
кешенді қорымдықтары. Тарихи-сәулет және археологиялық ескерткіштер
тізімі жыл сайын жаңадан анықталған объекттермен толықтырылып отыр.
Облыстағы соңғы жылдардағы археологиялық зерттеулердің басты
бағыттарының бірі 10-13 ғғ. кезеңдерімен шамаланатын Қызылқала орта
ғасырлық қалашығы қалдықтарын зерделеу болып табылады. Бұл ескерткіш
Қазақстан аймағындағы ірі ескерткіштердің бірі ретінде саналады.
Қызылқала қалашығы мәліметтері Арал-Каспий өңірі көшпелілерінің орта
ғасырлық тарихы, сондай-ақ Шығыс Европа мен Азия елдерінің сауда
бағыттары мен дамуы туралы шексіз жұмбақтардың шешіміне негізді жол
сілтейді.